//////

Świat teatru

ZNACZENIE TEATRU

Znaczenie teatru, szerzej, zna­czenie wszelkiej sztuki podupada wówczas, gdy staje się on tylko teatrem (tylko sztuką) i w takiej postaci funkcjonuje społecz­nie. I odwrotnie, teatr uzyskuje swoje znaczenie tylko wtedy, gdy — jak u swoich żywych źródeł — staje się filozofią, […] orga­niczną sferą świadomości współczesnego człowieka. Upomniał się on po prostu poprzez praktyczne działania o swoje pra­wa…” — pisze Osiński w swym tekście o tym okresie przeło­mowym w życiu studenckiego teatru. Ruch teatralny w początkach lat siedemdziesiątych nie był zjawiskiem odosobnionym. Stanowił integralną część młodej kultury, formacji intelektualnej i artystycznej, w której czo­łową rolę odegrała literatura i poezja.

GRUPA MŁODYCH TWÓRCÓW

Grupa młodych pisarzy, poetów i krytyków skupionych wokół krakowskiego pisma „Student” zainicjowała okres reinterpretacji zastanego do­robku literatury i sztuki oraz nowych poszukiwań twórczych, a zasięg jej oddziaływania przekroczył ramy kultury studen­ckiej. Wystarczy przypomnieć tu nazwiska: Barańczaka, Kry­nickiego, Kornhausera, Zagajewskiego czy Moczulskiego — lide­rów tego ruchu. Pojawiają się one również często w spektaklach młodego teatru. Ruch powstający w ramach instytucji kultury studenckiej pod patronatem ZSP nie występował przeciw temu patronatowi. Jeśli wykraczał poza jej ramy, to wraz z samą instytucją, która w tym okresie ewoluowała w kierunku zgod­nym z owym ruchem.

W DZIEJACH TEATRU

Był to w dziejach studenckiego teatru jedyny chyba okres daleko idącej zgodności poglądów między organizatorami i twórcami młodej kultury.Teatr-ruch w swych początkach nie tworzył żadnych wła­snych struktur organizacyjnych. Działał w ramach organizacji ZSP, a przywódcy ruchu uważali się i byli uważani za jej dzia­łaczy, me dysydentów. Ruch więc był i zarazem nie był zinsty­tucjonalizowany. Był, ponieważ stanowił element składowy instytucji kultury studenckiej, z nią tożsamy. Nie był, gdyż jako ruch, a nie teatr, działał i zdobywał własną świadomość w kontaktach prywatnych i bezpośrednich, wykraczających poza instytucję. Tworzyli go nie tylko członkowie organizacji ZSP i przypisani do kultury studenckiej z racji swego statusu społecznego studenci, lecz również szerokie wówczas kręgi sym­patyków spoza środowiska studenckiego.

KRYTERIUM UCZESTNICTWA

Nie był, ponieważ kryterium uczestnictwa w ruchu nie pokrywało się z przynależ­nością organizacyjną, nie wyłaniał on formalnych przywódców. Przywódcami byli liderzy i członkowie naj­lepszych zespołów teatralnych, ludzie stanowiący w środowi­sku teatrów studenckich autorytety moralne i artystyczne. W tym pierwszym okresie należeli do nich z pewnością Litwiniec z „Ka- lambura”, Lech Raczak z Teatru Ósmego Dnia, Hejduk i Bigo- siński z Teatru 77 z Łodzi, Krzysztof Jasiński z Teatru STU z Krakowa. W parę lat później do grupy liderów dołączył Ryszard Major z „Pleonazmusa”. Przeciw czemu i za czym opowiadał się teatr-ruch w począt­kach swego istnienia?

OFICJALNA IDEOLOGIA

Nie kwestionował treści oficjalnej ideo­logii, domagał się jedynie jej rzeczywistej realizacji, wskazu­jąc na rozbieżność między zawartymi w niej zasadami a ich praktykowaną interpretacją. „Zmiana” nie oznaczała więc ja­kiegoś radykalnego przewrotu, lecz jedynie zmianę stosunku rządzących do głoszonych przez nich samych postulatów, do­puszczenie przedstawicieli społeczeństwa (szczególnie mło­dych) do współodpowiedzialności i współdecydowania o waż­nych dla nich samych i dla całego kraju sprawach. „Odnowa” to przede wszystkim odnowa moralna, powrót do szczerości, spontaniczności, ideowego entuzjazmu i poświęcenia, do postaw charakterystycznych dla okresów rewolucyjnych przełomów, znanych zresztą twórcom młodego teatru jedynie z literatu­ry i opowiadań rodziców.

IDEOLOGIA RUCHU

Na „ideologię” ruchu teatralnego na początku lat siedemdzie­siątych składały się więc następujące przekonania: całokształt życia kulturalnego i społecznego w Polsce wymaga zmiany. Zmiana ta jest możliwa, już się dokonuje, a jej istotnym czyn­nikiem, katalizatorem jest pokolenie młodej inteligencji osią­gającej w tych właśnie latach wiek dorosłości. Narzędziem przyspieszenia zmiany przez kształtowanie świadomości jest sztuka, teatr. Naprawa świata dokonuje się przez odrodzenie moralne. Podjęcie walki o autentyczną kulturę wymaga zmiany samego siebie, własnej osobowości, zgodnie z przyjętymi idea­łami. Inaczej działanie na rzecz zmiany będzie puste i nieucz­ciwe, nie ma bowiem innej drogi odnowienia kultury jak tworze­nie człowieka twórczego, wolnego, autentycznego.

PIERWSZY IMPULS

Pierwszym impulsem powstania ruchu była chęć odkłamania sfery kultury a zarazem samych siebie jako jej współuczestników współtwórców. Młody teatr dopominał się o kulturę tłuma­czącą świat i poszukującą nowych jego kształtów. Występo­wał przeciw kulturze fałszującej obrazy rzeczywistości, powta­rzającej ciągle te same stereotypy, kulturze martwej. Dopomi­nał się — przez zdzieranie masek, odkrywanie coraz to nowych form rozdźwięku między ideologicznymi postulatami a ich reali­zacją, między światem kreowanym przez sztukę, publicystykę, propagandę a rzeczywistością daną w codziennym doświadcze­niu — o prawo do własnej interpretacji świata.